Hər ekoloqun oxumalı olduğu 100 məqalə

Tərcümə edən: Qəndab Məmmədova

Franck Courchamp və Corey J.A.Bradshaw 

Elmi məqalələri oxumaq dəyərlidir və bu elm adamlarının gördükləri işin əksəriyyət hissəsidir. Hələ də, hazırda mövcud məqalələrin artımı və elm adamlarının ixtisaslaşmasının artımı müəyyən çətinliklərə - oxumaqdan imtina etmək, önəmli məqalələrin özünün bir araşdırma sahəsi ilə birbaşa əlaqəli olmaması və ya onların bir neçə il köhnə olması səbəb olur. Bizim obyektiv, ekologiyada əksər önəmli hesab edilən seminal (ilkin) məqalələrin siyahısını təklif edir, beləliklə hər hansı yeni ekoloq, nəzərə alınmayan xüsusi mövzu və ya ekspertizaya ümumi “oxunmalı olan” siyahı vəd edir.

Ətraf mühitin müdafiəsi: çirklənməyə son qoymaq olarmı və bunu necə etmək olar ?

Heç bir şey təbiətin vəziyyətinə insan fəaliyyəti qədər təsir göstərmir, heç bir təbii fəlakət təbiətə daha ciddi və uzunmüddətli təsir göstərə bilmir. Zəhərli tullantıların axıdılması suyu, havanı, torpağı zəhərləyir və bütöv ekosistemlərin məhvinə gətirir, meşələrin kəsilməsi və brakonyerlik bir çox heyvan növlərinin məhvinə səbəb olur. Texnologiyanın inkişafı ilə vəziyyət gərginləşir.

İçməli su ehtiyatlarının tükənməsi

Planetin su ehtiyatları yenilənir və nədənsə bəşəriyyət bu mənbənin tükənməz olduğuna inanır. Lakin bu belə deyil. Bu ehtiyatların tükənməsinin səbəbi su ehtiyatlarının azalmasıdır və Yer kürəsindəki bəzi yerlərdə bu çox kəskindir. İçməli və texniki məqsədlər üçün istifadə edilən su bəzi ölkələrdə və ya onların bölgələrində getdikcə əlçatmaz hala gəlir.

Kür çayının qurumasının səbəbləri, fəsadları və qarşısının alınması yolları

Son günlərin əsas xəbərlərindən biri sözsüz ki, Azərbaycanın yeni və gələcəkdə çox ciddi ola biləcək ekoloji problemi olan Kür çayının Xəzər dənizinə tökülən hissəsindən 50 km-lik məsafədə suyun dənizin suyu ilə qarışması və bunun da yerli sakinlərə və kənd təsərrüfatına vurduğu ağır zərbədir. Mən də bu yazıda onun səbəbləri, gələcək daha ağır fəsadları və qarşısını alma metodları barədə mülahizələrimi irəli sürəcəm. Əlimdə yeni məlumatlar qıt olduğu üçün öncəki illərdən yazılmış ədəbiyyata müraciət edərək ona əsaslanacam. 

Şəhərimizi yağış sularından necə xilas etmək olar ?

Unutmayın, su şəhərin düşmənidir! Sudan hər cür problem yaranır: səkiləri və küçələri dağıdır, yollarda palçığa, piyadalarda isə pis əhval-ruhiyyəyə səbəb olur. Qışda isə səkilərdə buz qatının yaranmasına səbəb olur və piyadaların normal hərəkət etməsini mümkünsüz edir. Buna görə şəhərin vəzifəsi küçələrdən yağış suyun mümkün qədər tez kənarlaşdırılmasına nail olmaqdır. 

Urbanizm həyat tərzi kimi

Luis Virt

Çikaqo Sosiologiya məktəbinin təmsilçisi Luis Virtin “Urbanizm həyat tərzi kimi” kitabının 3cü hissə “Urbanizm nəzəriyyəsi”-ndən bir parça:

Şəhər mövzusuna həsr olunmuş ədəbiyyatın əksəriyyətində, şəhər haqqında ictimai varlıq olaraq bizə mövcud olan məlumatları sistematik şəkildə təqdim edən urbanizm nəzəriyyəsini boş yerə axtarmalı idik. Düzdür, tarixi inkişaf və dövri proses kimi qəbul edilən şəhər böyüməsi kimi xüsusi problemlər haqqında mükəmməl bir nəzəriyyə hazırlaya bilmək kimi üstünlüyümüz var; sosioloji əhəmiyyətə malik kəşfləri və şəhər həyatının çoxsaylı fərdi aspektlərini əks etdirən empirik tədqiqatları özündə cəmləşdirən geniş bir ədəbiyyat mövcuddur. Lakin şəhərə həsr olunmuş tədqiqat axını və dərsliklərin getdikcə artmasına baxmayaraq, hələ də empirik tətqiqatlarda öz əksini tapan, şəhərin sosioloji tərifində əksini postulatlar toplusundan çıxarıla bilən və ümumi sosioloji biliklərimizdən, bunun səbəbini tapmaq mümkün olan möhkəm fərziyyələr mövcud deyil. Əlimizdə olanların hamısından, şəhərsalmanın sistematik nəzəriyyəsinə ən yaxın olan Maks Weberin “Şəhər” oçerki və Robert E. Parkın “Şəhər: şəhər mühitində insan davranışının öyrənilməsinə dair təkliflər” adlı unudulmaz məqalələrini misal kimi göstərmək olar. Lakin hətta bu möhtəşəm əsərlər belə səmərəli tədqiqatın əsas götürülə biləcəyi nizamlı və ardıcıl nəzəri konsepsiyanı təşkil etmir.

Qədim Misirdə şəhərsalma

Misir torpaqlarının ilk insanlar tərəfindən məskunlaşması eramızdan əvvəl X-VI minillikdə başlamışdır. Neolit ​​dövründə əkinçiliyin inkişafı ilə Nil vadisində ən qədim kənd təsərrüfatı kəndləri meydana çıxdı, sonradan həmən kəndlər çoxsaylı dövlət qurumlarına - nomlara birləşdi. Eramızdan əvvəl IV minilliyin ortalarında bütün nomlar  Şimal və Cənub krallıqlarında birləşdilər. 

Erkən Krallıq dövründə (e.ə. 3000 - 2800) şəhərlər kiçik, yaxşı möhkəmlənmiş və ehtimal ki, yuvarlaq bir plan şəklinə sahib idi. Bunu Misirin ieroqlifi, ən qədim şəkillər, habelə Nilin sağ sahilindəki Nekheb şəhərinin qalıqları göstərir. (arxeoloji məlumatlara görə, Nekheb şəhəri 400 m. diametrli dairəvi bir plana malik idi və şəhərin ətrafı çiy kərpicdən düzəlmiş qala divarları ilə çevrili idi)